Юлія Ефімава: ад вайны да перамог

Пяціразовая чэмпіёнка свету па плаванні Юлія Ефімава стала прыкладам для ўсіх расійскіх спартсменаў, пераадолеўшы вялікую колькасць спартыўных і жыццёвых цяжкасцей. Яе кар’ера была пад пагрозай зрыву, яе не хацелі пускаць на Алімпіяду-2016, але Ефімава працягвае перамагаць на самых прэстыжных стартах і не стараецца не звяртаць увагі на перашкоды.

Расійскі спорт ужо другі год знаходзіцца ў цяжкай сітуацыі. Да гэтага часу пад пытаннем выступленнне алімпійскай і паралімпійскай зборных у Пхенчхане, міжнародная федэрацыя па цяжкай атлетыцы адстраніла расійскую каманду ад спаборніцтваў пад сваёй эгідай, дапусціўшы толькі моладзь і юніёраў, аWADA высвятляе легітымнасць права правядзення Расіяй чэмпіянату свету па пакуль не названы відзе спорту.

У індывідуальных відах спорту асабліва паспяховы дзяўчаты, якія працягваюць дамагчыся высокіх вынікаў, ігнаруючы ўсё, што адбываецца вакол.

Тое самае можна сказаць і пра знакамітую плавкіню Юлію Ефімаву, якая перамагла ў гэтым годзе на чэмпіянаце свету па плаванні ў Будапешце на дыстанцыі 200 м брасам, стаўшы пяціразовай чэмпіёнкай свету.

Яе кар’ера не заўсёды складвалася так, як ёй хацелася, і з Юліяй ледзь не адбылася трагедыя перад Алімпіядай у Рыа-дэ-Жанейра.

Даклад Макларэна і абвінавачанні Расіі ў допінгавых махінацыях адбіліся на лёсе многіх атлетаў, і Ефімава ледзь не патрапіла пад гэты каток, калі была на мяжы выключэння з алімпійскай зборнай. Аднак стартаваць у Рыа ёй удалося – праўда, пад незадаволены гул гледачоў і выслухванне крытыкі ад калег. І, нарэшце, яна дамаглася трыумфу ў Будапешце, дзе прымусіла алімпійскую гісторыю адсунуцца на другі план.

Інфармацыйнае поле вакол Ефімавай ссяроджана ў асноўным вакол падзей апошняга года, аднак увесь яе жыццёвы шлях склаўся няпроста.

Дзіцячства пад бомбамі

Юлія нарадзілася ў 1992 годзе ў сталіцы Чачні Грозным, тады яшчэ не ахопленым вайной. У снежні 1994 года расійскія войскі ўвайшлі на тэрыторыю Чачэнскай рэспублікі. 19-га ліста па Грознаму быў нанесены першы бамбавы ўдар, а ў апошні дзень года пачаўся штурм горада. Не чакаючы пачатку баявых дзеянняў на вуліцах Грознага, сям’я Ефімавых пакінула горад і пераехала жыць у Валагодонск, дзе ў узросце шасці гадоў яе бацька трэнер па плаванні Андрэй Ефімаў пачаў трэніраваць будучую чэмпіёнку свету ў ўзросце шасці гадоў.

Толькі ў 2005 годзе Ефімава пераехала ў Таганрог, дзе пачала трэніравацца пад кіраўніцтвам іншага вядомага спецыяліста Ірыны Вятчанінай – маці вядомага спініста Аркадзя, які цяпер выступае за ЗША.

На долю Юліі і так выпала нямала выпрабаванняў у дзяцінстве, і, здавалася, ужо хопіць.

Яна хутка ўрвалася ў эліту сусветнага плавання і ўжо ў 17 гадоў стала чэмпіёнкай свету ў Рыме на дыстанцыі 50 м брасам, а таксама заваявала срэбра на стометровцы.

Наступны чэмпіянат прайшоў для яе менш паспяхова – там яна выйграла два срэбра, а на Алімпіядзе ў Лондане толькі адну бронзу. Затое ў Барселоне-2013 Ефімавай падуладзіліся дзве дыстанцыі – 50 і 200 м.

Стрэмітэльная кар’ера, якая ішла ўгару, атрымала сур’ёзны ўдар, калі ў студзені 2014 года WADA абвясціла аб станоўчай допінг-пробе Ефімавай на стэроідны гармон, узятай у кастрычніку 2013-га ў вонкавы спаборніцкі перыяд.

Плавкіня прызналася, што ўжывала біялагічна актыўную дабаўку (БАД) у працэсе падрыхтоўкі да зімовых стартаў на “кароткай вадзе”, і менавіта яна ўтрымлівала забаронены прэпарат. Спартсменка была дыскваліфікаваная на паўтара года.

Адбыўшы дыскваліфікацыю, Юлія на хатнім чэмпіянаце свету ў Казані ўпершыню ў кар’еры выйграла золата на стометровцы брасам, якое стала ўжо яе чацвёртым на такіх прэстыжных спаборніцтвах.

Цяжкі высокосны год

Здавалася, сітуацыя вакол яе супакоілася, і яна пачала паступова рыхтавацца да алімпійскага сезону, аднак гром прагрымнуў з нечаканага боку. На пачатку 2016 года адбыўся вядомы скандал з мельданіем, які з 1 студзеня 2016 года стаў забароненым прэпаратам. У першыя тры месяцы года вялікая колькасць расіян здалі станоўчыя тэсты на гэтую рэчыву і былі адразу ж часова адстранены.

У далейшым амаль усім удалося даказаць, што яны яго прымалі яшчэ ў мінулым годзе, калі ён не знаходзіўся ў спісе забароненых рэчываў. Тым не менш, з 17 сакавіка па 12 ліпеня Ефімава, якая таксама здала станоўчую пробу, была часова адстранена ад удзелу ў стартах.

Вырашыўшы праблему з мельданіем, Юлія паспеў выступіць толькі на адным турніры ў Лос-Анджэлесе, пасля чаго Міжнародная федэрацыя плавання (FINA) адмовіла ёй у дапуску на Гульні ў Рыа.

Даклад незалежнай камісіі WADA пад кіраўніцтвам Рычарда Макларэна нанёс каласальны ўдар па расійскім спорце.

Яго першая частка выйшла ў пачатку лета, і рэакцыя Алімпійскага камітэта на заявы канадскага прафесара была паўнейтральнай. Камітэт вырашыў аддаць права рашэння ў рукі міжнародных федэрацый па відах спорту. Было таксама вынесена пастанова, што расійскія спартсмены, якія маюць станоўчую гісторыю з допінгам, не павінны дапускацца да Алімпіяды.

Паколькі Юлія ўжо мела на сваім рахунку адну дыскваліфікацыю, FINA не стала цырымоніцца, а проста забараніла ёй стартаваць у Рыа. На шчасце, спартсменка паспеў падаць апеляцыю ў Спартыўны арбітражны суд (CAS), які адмяніў рашэнне FINA.

Тым не менш, выступленне Юліі ў Рыа стала, магчыма, самым цяжкім у яе кар’еры. Большасць гледачоў у басейне агрэсіўна падтрымлівалі супраць яе і літаральна яе асвіствалі. Мала таго, расіянка не атрымала падтрымкі нават ад калег. Яе галоўная саперніца амэрыканка Лілі Кінг не хавала свайго адмоўнага стаўлення да Ефімавай і заявляла пра гэта на прэс-канферэнцыях і ў інтэрв’ю.

У такіх кашмарных псіхалагічных умовах Ефімава змагла перавысіць дасягненне Лондана і выйграла два срэбныя медалі – на 100 і 200 м брасам. Усе вельмі добра памятаюць прэс-канферэнцыю пасля стометровкі, дзе першым жа пытаннем да яе стала пра стаўленне гледачоў да яе.

Юлія трымалася, як магла, максімальна дыпламатычна адказаўшы журналісту, але ўсе заўважылі, што яна ледзь стрымлівала слязы.

Ёсць такое распаўсюджанае выражэнне – “срэбра з залатым бляскам”. Яно ўжываецца, калі, заняўшы другое месца спартсмен заслужыў золата не менш, чым пераможца, але вышэйшая ступень падыума, на жаль, толькі адна. Так вось, годнасць яе ўзнагарод наогул не мела значэння, таму што выйсці на старт заплыву, адчуваючы ў свой бок эмоцыі, якія межуюць з нянавістью, – бясцэнна. Гэта даецца не ў выніку трэніровак і ўпартай працы.

Гэта рыса характару, якая ў Юліі моцная настолькі, што яе нельга зламаць нічым – нават вайной і тэрактамі.

У гэтым годзе на чэмпіянаце свету па плаванні ў Будапешце Ефімава выйграла пятае золата чэмпіянатаў свету на дыстанцыі 200 м. Публіка ў Венгрыі была значна больш лаяльнай да яе, чым у Бразіліі. І толькі Кінг працягвала коса глядзець на лепшую плавкіню Расіі, але гэта ўжо было нецікава не толькі Юліі, але і гледачам і большасці журналістаў.

Своя каманда

На пачатку гэтага года Ефімава аб’явіла аб стварэнні першай у Расіі прафесійнай каманды па плаванні Efimova Team, якая сабрала пад свае сцягі ўжо прыстойную колькасць спартсменаў. Каманда паспяхова завершыла год і пачала падрыхтоўку да наступнага сезону.