Як выкрыць чалавека ў хлусні

Людзі, у цэлым, не вельмі добра ўмеюць адрозніваць хлусню ад праўды. Сацыялагічныя даследаванні паказалі, што гэтае сцвярджэнне справядлівае нават для прафесійных «шукацелей праўды» – дэтэктываў, следчых, псіхолагаў і суддзяў. Як правіла, яны распазнаюць хлусню з тым жа поспехам, што і большасць з нас. Але не ўсё хлусцу проста: выяўленню нячеснага чалавека могуць дапамагчы некаторыя псіхалагічныя хітрыкі, распрацаваныя кваліфікаваным псіхолагам Эдвардам Гізельманам.

Гізельман, ганаровы прафесар псіхалогіі ў Універсітэце Каліфорніі ў Лос-Анджэлесе, узначальвае каманду, якая распрацавала тэхналогію пад назвай каґнітыўнае інтэрв’юіраванне. Асновы гэтага метаду ўзніклі ў паліцыі – да яго звярталіся следчыя, каб дапамагчы ахвярам і сведкам лепш успомніць інфармацыю. Гізельман жа палепшыў і адаптаваў паліцэйскія напрацоўкі так, каб яны падыходзілі для паўсядзённага жыцця.

Сэнс методыкі вельмі просты. Псіхолагі рэкамендуюць паступовае павелічэнне каґнітыўнай нагрузкі ў працэсе размовы: перагрузіўшы «аператыўную памяць» ашуканца мноствам дэталяў, вы дасягнеце збою сістэмы – чалавек пачне блытацца і страціць здольнасць хутка адказваць на пытанні.

Справа ў тым, што прымушаючы чалавека засяроджвацца на дробных дэталях, вы правакуеце дадатковы расход яго псіхічнай энергіі. Яна ідзе на падтрымку ўсё новых і новых выдуманых канструкцый, наладжванне сувязі паміж імі і базавай гісторыяй.

Наводныя пытанні не створаць ніякіх праблем чалавеку, які кажа праўду. Яму не трэба маляваць усю сітуацыю ў галаве, дастаткова будзе проста звярнуцца да доўгатэрміновай памяці. Хлусцу ж з просьбай удакладніць дэталі давядзецца нялёгка: іх трэба не толькі выдумаць, але і добра запомніць і звязаць з усёй ужо расказанай гісторыяй.

Акрамя таго, Гізельман раіць выкарыстоўваць методыку «пашыранай сусветы»: просіце чалавека спачатку яшчэ раз паўтарыць яго гісторыю, а праз нейкі час прапануйце пераказаць яе з канца. Праўдзівы, як правіла, будзе дадаваць новыя дэталі ў паўторы (узгадаўшы іх у працэсе размовы), хлусец будзе імкнуцца трымацца як мага бліжэй да першапачатковага варыянту адказу. Пераказ гісторыі з фіналу падзей увогуле выкліча ў нячеснага чалавека масу праблем – чакайце памылак.

Крыніца: trendymen