Указанне ЦБ РФ было прынята ў 2013 годзе і прадметам яго рэгулявання з’яўляюцца ўсе наяўныя разлікі, якія ажыццяўляюцца на тэрыторыі РФ, за выключэннем некаторых асобных спецыяльных відаў разлікаў.

Пункт 2 Указання ЦБ РФ

Пунктам 2 Указання ЦБ РФ усталявана, што, па агульным правіле, індывідуальныя прадпрымальнікі і юрыдычныя асобы (удзельнікі наяўных разлікаў) не маюць права расходаваць паступіўшыя ў іх кассы наяўныя грошы ў рублях за (1) прададзеныя імі тавары, (2) выкананыя работы і (ці) (3) аказаныя імі паслугі, а таксама наяўныя грошы, (4) атрыманыя ў якасці страхавых прэмій, за выключэннем наступных мэт:

1. выплаты заробкаў работнікам і іншых выплат сацыяльнага характару;
2. выплат страхавых кампенсацый (страхавых сум) па дамовах страхавання, па якіх страхавыя прэміі былі аплачаны наяўнымі грашыма;
3. выдачы наяўных грошай на асабістыя патрэбы індывідуальнага прадпрымальніка, не звязаныя з ажыццяўленнем ім прадпрымальніцкай дзейнасці;
4. аплаты тавараў (акрамя каштоўных папер), работ, паслуг;
5. выдачы наяўных грошай работнікам пад справаздачу;
6. вяртання за аплачаныя раней наяўнымі грашыма і вернутыя тавары, невыкананыя работы, неаказаныя паслугі;
7. выдачы наяўных грошай пры ажыццяўленні аперацый банкаўскім плацежным агентам (субагентам).

    

Пункт 4 Указання ЦБ РФ

У сваю чаргу, пункт 4 Указання ЦБ РФ усталёўвае, што наяўныя разлікі ў рублях паміж удзельнікамі наяўных разлікаў і фізічнымі асобамі за кошт наяўных грошай, паступіўшых у касу ўдзельніка наяўных разлікаў з яго банкаўскага рахунку, па наступных пунктах:

• аперацыям з каштоўнымі паперамі;
• дамовам арэнды нерухомасці;
• выдачы (вяртання) пазык (працэнтаў па пазіках);
• дзейнасці па арганізацыі і правядзенні азартных гульняў.

Адпаведна, пунктам 4 Указання ЦБ РФ дадаткова вызначаецца шэраг спецыяльных выпадкаў, у якіх магчыма выкарыстанне наяўных грошай, АЛЕ толькі тых наяўных грошай, якія былі ўнесены ў касу з банкаўскага рахунку адпаведнай арганізацыі.

Якая пазіцыя Першай СРО?

Пазіцыя Першай СРО і Асацыяцыі тоталізатараў будавалася на тым, што нормы Указання ЦБ РФ супярэчаць Федэральнаму закону ад 29 снежня 2006 года N 244-ФЗ. Супярэчнасць складаецца ў тым, што палажэннямі Указання ЦБ РФ парушаюцца правы асоб, якія ажыццяўляюць дзейнасць па арганізацыі і правядзенні азартных гульняў на ажыццяўленне прадпрымальніцкай дзейнасці, паколькі яны ўскладняюць выплату выйгрышаў удзельнікам азартных гульняў. 

Юрыдычная ацэнка

Калі разглядаць пункт 2 і пункт 4 Указання ЦБ РФ у сукупнасці, то атрымліваецца, што ЦБ РФ вызначаны існаванне, умоўна кажучы, двух тыпаў наяўных грошай: 

1. грошы, якія паступілі ў касу ўдзельніка наяўных разлікаў у якасці плацяжоў за тавары / работы / паслугі;
2. грошы, якія паступілі ў касу ўдзельніка наяўных разлікаў з банкаўскага рахунку такога ўдзельніка.

Выкарыстанне як першага, так і другога тыпу наяўных грошай магчымасьць толькі ў рамках закрытага пераліку выключэнняў. 

Так, прыведзены ў пункце 2 Указання ЦБ РФ пералік выключэнняў можна ўмоўна падзяліць на дзве групы:

• выключэнні, якія могуць быць прымяняльныя да любых удзельнікаў абароту (пункты 1, 4 – 6 з пераліку вышэй);  
• выключэнні, якія прымяняюцца толькі да спецыяльных суб’ектаў (пункты 2, 3 і 7).

Адпаведна, ЦБ РФ вылучыў тры спецыяльныя суб’екты, якія могуць прама выкарыстоўваць наяўныя грошы, паступіўшыя да іх у касу: страхавыя арганізацыі (пункт 2), індывідуальныя прадпрымальнікі (пункт 3) і банкаўскія плацежныя агенты (пункт 7). 

Фактычна, два з трох выключэнняў, якія ўсталяваны Указаннем ЦБ РФ (што датычыць страхавых арганізацый і індывідуальных прадпрымальнікаў), усталяваны для спрашчэння іх дзейнасці і вызначаны зыходзячы з прыроды таго, чым яны займаюцца – а менавіта, часта працуюць праз наяўны разлік. 

Іншымі словамі, можна зрабіць выснову, што ЦБ РФ пры прыняцці Указання ЦБ РФ усё ж такі ўлічыў прыроду бізнесу і інтарэсы некаторых суб’ектаў, бо відавочна, што, напрыклад, індывідуальны прадпрымальнік павінен мець права выкарыстоўваць атрыманыя ім наяўныя грошы для таго, каб пераразмеркаваць такія сумы на асабістыя патрэбы. Урэшце рэшт, аб’ём наяўных грошай, якімі аперуюць індывідуальныя прадпрымальнікі, не з’яўляецца гіганцкім.

Нягледзячы на гэты падыход ЦБ РФ, які вынікае з палажэнняў Указання ЦБ РФ, усталяванае ім рэгуляванне праяўляе сябе ў дачыненні да гульнявога бізнесу зусім процілеглым чынам.

Так, Указаннем ЦБ РФ робіцца наступны ўплыў на гульнявую дзейнасць:

• букмекеры і тоталізатары не маюць права выкарыстоўваць наяўныя грошы, атрыманыя ад гульцоў, для выплаты выйгрышаў;
• указаннем спецыяльна ўсталявана, што выплаты выйгрышаў магчымыя толькі за кошт наяўных грошай, якія паступілі ў касу букмекера або тоталізатара з яго банкаўскага рахунку.

Такім чынам, атрымліваецца, што наяўныя грошы, якія паступілі арганізатару азартнай гульні ад гульцоў у выглядзе ставак, павінны быць спачатку інкасаваны ў банк, а пасля гэтага вернуты назад у касу арганізатара ў памеры, які патрабуецца для наступнай выплаты выйгрышаў гульцам.

Кошт інкасацыі наяўных грошай залежыць ад спосабу інкасацыі, сумы інкасаваных грашовых сродкаў, складанасці і працягласці маршруту і г.д. – кошт інкасацыі можа дасягаць 100 000 рублёў.

Мы ўжо часткова каментавалі аспект прыцягнення да адказнасці па ч. 1 ст. 15.1 КаАП РФ, аднак у любым выпадку паўторна адзначым, што існуюць дзве супрацьлеглыя пазіцыі судоў адносна кваліфікацыі здзейсненых парушэнняў Указання ЦБ РФ: 

• парушэнні Указання ЦБ РФ не ахопліваюцца артыкулам ч. 1 ст. 15.1 КаАП РФ, паколькі такое парушэнне, як парушэнне парадку расходавання наяўных грошай (выплата выйгрышаў гульцам з сумы атрыманых ставак) не ўказана прама ў дадзенай артыкуле;
• парушэнні Указання ЦБ РФ ахопліваюцца артыкулам ч. 1 ст. 15.1 КаАП РФ, паколькі парушэнне парадку расходавання наяўных грошай (выплата выйгрышаў гульцам з сумы атрыманых ставак) з’яўляецца парушэннем парадку захоўвання вольных грашовых сродкаў, якое прама пазначана ў артыкуле 15.1 КаАП РФ у якасці падставы для прыцягнення да адміністрацыйнай адказнасці.

Пры гэтым важна тое, што ў выпадку, калі суддзя выбірае другі падыход, то, часцей за ўсё, арганізатара азартных гульняў абвінавачваюць не толькі ў парушэнні Указання ЦБ РФ, але і ў парушэнні іншага ўказання ЦБ РФ, а менавіта Указання ЦБ РФ ад 11 сакавіка 2014 года №3210-У «Аб парадку вядзення касавых аперацый юрыдычнымі асобамі…» (далей – «Парадак ЦБ РФ») на тым падставе, што гэтым указаннем усталявана, што атрыманыя наяўныя грошы павінны перадавацца ў банк для іх залічэння на разліковы рахунак адпаведнай арганізацыі.

ПОСТАНОВА ДЗЕВЯТАГА АРБІТРАЖНАГА АПЕЛЯЦЫЙНАГА СУДУ АД 14.11.2017 N 09АП-52872/2017 ПА СПРАВЕ N А40-111643/17:  «…паступіўшыя ў касу наяўныя грашовыя сродкі, у сілу п. 2 Указання Банка Расіі ад 11.03.2014 N 3210-У “Аб парадку вядзення касавых аперацый юрыдычнымі асобамі і / спрошчаным парадку вядзення касавых аперацый індывідуальнымі прадпрымальнікамі і суб’ектамі малога прадпрымальніцтва” з’яўляюцца вольнымі грашавымі сродкамі, якія здаюцца ў банк на захоўванне і здымаюцца са рахунку, у тым ліку ў выпадку неабходнасці выплаты выйгрышаў удзельнікам азартных гульняў, што адпавядае п. 4 Указання Банка Расіі ад 07.10.2013 N 3073-У “Аб ажыццяўленні наяўных разлікаў”»

ПОСТАНОВА СЯМНАДЦАТАГА АРБІТРАЖНАГА АПЕЛЯЦЫЙНАГА СУДУ АД 17.10.2018 N 17АП-13776/2018-АК ПА СПРАВЕ N А60-14254/2018: «…наяўныя грашовыя сродкі, паступіўшыя ў касу арганізацыі, апроч тых, якія могуць быць выкарыстаны на пералічаныя ў пункце 2 Указанняў N 3073-У мэты, павінны быць залічаны на разліковы рахунак арганізацыі ў банку.»
 

Ствараючы выдаткі для арганізатараў азартных гульняў у выглядзе неабходнасці пастаянна ажыццяўляць інкасацыю сродкаў у банк для таго, каб весці бізнес у поўнай адпаведнасці з законам і рызык прыцягнення да адміністрацыйнай адказнасці, Указанне ЦБ РФ супярэчыць дзеючым заканадаўствам з-за наступнага:

• яно не можа прадугледжваць абмежаванняў на выкарыстанне наяўных грошай, атрыманых у выніку прыняцця ставак арганізатарамі азартных гульняў, але фактычна абмяжоўвае яго; 
   
• указанне супярэчыць Парадку ЦБ РФ, што можа прыводзіць да прыцягнення арганізатараў азартных гульняў да адміністрацыйнай адказнасці.

Далей мы разгледзім падрабязней кожны з гэтых довадаў.

1. Указанне не можа прадугледжваць абмежаванняў на выкарыстанне наяўных грошай, атрыманых у выніку прыняцця ставак.

Як было адзначана вышэй, у адпаведнасці з пунктам 2 Указання ЦБ РФ абмежаванні наяўных разлікаў, усталяваныя Указаннем, прымяняюцца да грашовых сродкаў, якія паступілі ў касу ў якасці аплаты за прададзеныя тавары, выкананыя работы і (ці) аказаныя паслугі.

Пры гэтым стаўка ў адпаведнасці з часткай 3 артыкула 4 Закона аб арганізацыі азартных гульняў з’яўляецца грашовымі сродкамі, якія служаць умовай удзелу ў азартнай гульні, то бок не з’яўляецца аплатай за аказанне паслуг. Гэтая пазіцыя была падтрымана ВС РФ, а таксама шэрагам ніжэйстаячых судоў па справах, звязаных з прыцягненнем арганізатараў азартных гульняў да адміністрацыйнай адказнасці па артыкулах 14.1.1 / 15.1 КаАП РФ.

З гэтай пазіцыі вынікае, што існуючыя абмежаванні, усталяваныя Указаннем ЦБ РФ, не павінны датычыць наяўных грашовых сродкаў, паступіўшых у касу ў выніку прыняцця ставак ад Удзельнікаў. 

2. Супярэчнасць Указання Парадку ЦБ РФ.

Як мы адзначалі раней, Указанне ЦБ РФ трэба разглядаць і аналізаваць у звязцы з Парадкам ЦБ РФ, паколькі суддзі даволі часта ацэньваюць палажэнні двух гэтых актаў ЦБ РФ у сукупнасці.

Пры гэтым калі разгледзець палажэнні Указання ЦБ РФ і Парадку ЦБ РФ у сукупнасці больш дэталёва, то выяўляюцца шэраг супярэчнасцяў на сістэмным узроўні, якія выражаюцца ў наступным.
У адпаведнасці з палажэннямі пункта 4 Указання для выплаты выйгрышаў наяўнымі грашыма арганізатары азартных гульняў павінны выкарыстоўваць наяўныя грошы, паступіўшыя ў касу з адпаведнага банкаўскага рахунку. Пры гэтым Парадкам ЦБ РФ усталявана, што накопленне юрыдычнай асобай наяўных грошай у касе звыш пэўнага ліміту астатку наяўных грошай не дапускаецца.

Указаны ліміт вызначаецца ў адпаведнасці з формулой, прадугледжанай Парадкам ЦБ РФ, у адпаведнасці з якой ён вызначаецца на падставе суадносін аб’ёму паступленняў наяўных грошай за прададзеныя тавары, выкананыя работы, аказаныя паслугі да разліковага перыяду, які вызначаецца самай юрыдычнай асобай (але пры гэтым ён не можа быць меншым за 1 і большым за 92 дні). 

У той жа час, як таксама было адзначана раней, ВС РФ займала адназначную пазіцыю (якая дагэтуль не была агучана ў справе Першай СРО), што пры прыёме ставак і выплате выйгрышаў арганізатарамі азартных гульняў не ажыццяўляецца продаж тавараў або выкананне работ, а таксама не аказваецца якіх-небудзь паслуг. 

Як следства, формула разліку, прадугледжаная Парадкам ЦБ РФ, не прадугледжвае магчымасці ўліку паступлення наяўных грашовых сродкаў у касу ў выніку ставак гульцоў. 

Тым не менш, адсутнасць у формуле разліку ўказання на стаўкі як на крыніцу наяўных грашовых сродкаў сама па сабе не павінна было б ствараць праблем, паколькі, калі ацаніць паступленні грашовых сродкаў ад ставак з фінансавага пункту гледжання, то яны не будуць адрознівацца ад паступленняў за тавары, работы або паслугі, г.зн. могуць быць улічаны ў формуле разліку ліміту ў выглядзе нейкай сумы паступленняў за мінулыя перыяды дзейнасці арганізацыі.

Экспертнае заключэнне

Улічваючы тое, што Указанне ЦБ РФ прама ўсталёўвае абавязак арганізатараў азартных гульняў папаўняць касу наяўнымі грашовымі сродкамі для таго, каб ажыццяўляць выплату выйгрышаў, атрымліваецца, што любы арганізатар азартных гульняў павінен улічыць пры разліку ліміту астатку не толькі атрыманыя стаўкі, але і нейкую суму, на якую ён будзе папаўняць касу для выплаты выйгрышаў гульцам.

Улічваючы прыроду выплаты выйгрышаў (вынік падзей, у дачыненні да якіх робяцца стаўкі, з’яўляецца непрадказальным, як следства, непрадказальным з’яўляецца і патэнцыйны памер выйгрышаў), арганізатары азартных гульняў не маюць магчымасці ўлічыць выйгрышы, якія падлягаюць выплаце, пры разліку ліміту астатку. Гэта можа прыводзіць да парушэння забароны на накопленне наяўных грошай звыш ліміту што, у сукупнасці з апісанымі раней падыходамі судоў да адміністрацыйнай адказнасці па артыкулях 15.1 КаАП РФ, прыводзіць да таго, што арганізатары азартных гульняў фактычна пастаянна знаходзяцца пад рызыкай прыцягнення да адміністрацыйнай адказнасці, якая можа матэрыялізавацца ў выглядзе канкрэтных штрафаў і судовых працэсаў у любы момант.

Рашэннем апісаных праблем магло б стаць выключэнне ўказання на дзейнасць па арганізацыі і правядзенні азартных гульняў з пункта 4 Указання ЦБ РФ і дапоўненне пункта 2 Указання ЦБ РФ новым выключэннем для выкарыстання наяўных грашовых сродкаў – выплата выйгрышаў удзельнікам азартных гульняў. 

Аўтар:   Альга Громава

Крыніца: BettingBusiness.ru