Алімпіяда з мутантамі ў Токіо

На фоне імклівага развіцця геннаяй тэрапіі і магчымасцей маніпуляцыі з геном расце небяспека таго, што падобны допінг пачне сустракацца ў свеце спорту і, у прыватнасці, на Алімпіядзе ў Токіа, пiша Svenska Dagbladet. Тым не менш эксперты ўпэўнены: наглядныя органы трымаюць сітуацыю пад кантролем, у той час як першыя выпадкі падобнага допінгу могуць пачаць сустракацца толькі калі маніпуляцыі з геномам стануць звычайнай справай у ахове здароўя.

Бытуе прымаўка, што прафесійным спартсменам варта асцярожна выбіраць сваіх бацькоў. Хуткасць, сіла і вынослівасць, а таксама рэакцыя арганізма на трэніроўкі ў значнай ступені вызначаюцца менавіта генетыкай, і прыклад многіх зорак свету спорту, бацькі якіх таксама былі паспяховымі спартсменамі, толькі даказвае гэта, пiша Svenska Dagbladet.

Аднак нават гэтую спадчыннасць можна палепшыць – калі спартсмен, вядома, гатовы рызыкаваць.

«Існуюць даследаванні, якія паказваюць, што эліта спорту гатова пайсці на вялікія рызыкі, каб стаць лепшымі і нават выпрабаваць працэдуры, якія ўяўляюць смяротную небяспеку, – адзначыў лекар і эксперт па допінгу Оке Андрен-Сандберг. – Таму я прытрымліваюся меркавання, што гены допінг – гэта тое, з чым нам, нягледзячы на ўсе рызыкі, прыйдзецца лічыцца ў будучыні».

Паводле словаў вучонага, допінг і развіццё медыцыны заўсёды ішлі побач. Спартсмены-шахраі не могуць распрацаваць уласныя прэпараты; замест гэтага яны карыстаюцца сродкамі, якія ўжо існуюць у прыродзе або хаця б знаходзяцца на стадыі эксперыментаў.

Па меры развіцця геннаяй тэрапіі паляўнічыя на допінг, якія спрабуюць абараніць спорт ад махлярства з дапамогай кантролю над спартсменамі, баюцьcя, што тыя пачнуць праводзіць маніпуляцыі са сваім уласным геномам дзеля ўмацавання мышц і паляпшэння фізічнай формы.

«Такім чынам: ці стануць Алімпійскія гульні ў Токіа першай Алімпіядай з удзелам мутантаў?» – задаецца пытаннем Svenska Dagbladet.

Сэнс геннаяй тэрапіі складаецца ў лячэнні або поўным пазбаўленні ад захворванняў шляхам перасадкі здаровых генаў у арганізм або ж актывацыі спячых генаў. Навуковая супольнасць ускладае на гэтую тэхналогію, якая развівалася з 1970-х гадоў, вялікія надзеі, аднак у ходзе навуковага прагрэсу няўдач не пазбегнуць. У прыватнасці, у канцы 1990-х гадоў імунная сістэма аднаго пацыента так рэзка адрэагавала на лячэнне, што ў яго адмовілі органы; летальны зыход быў непазбежны.

Некалькі гадоў пазней навука зрабіла крок наперад, калі дзякуючы генавай тэрапіі пацыенты з цяжкай формай імуннадыфіцыту палепшылі свой імунітэт. Аднак пазней высветлілася, што ў некалькіх пацыентаў з’явіўся рак, бо лячэнне, якое ўмацавала імунітэт, таксама ўключыла гены, якія стымулююць дзяленне клетак.

Іншымі словамі, увядзенне генетычнага матэрыялу звязана з мноствам рызык. «Можна атрымаць занадта шмат гена-стымулюючых рэчываў, напрыклад, эрытрацытаў. Калі ўвядзенне гена ўплывае на рост мышц, то могуць пачацца нейкія іншыя працэсы, напрыклад узнікненне пухлін», – адзначыў па гэтым нагодзе прафесар малекулярнай і прыкладной фізіялогіі працы Каролінскага інстытута Карл Юхан Сундберг.

Апошнія навуковыя поспехі прывялі да таго, што генная тэрапія можа як змякчыць плынь некаторых хвароб, так і зусім перамагчы іх. Пры гэтым яе можна выкарыстоўваць не толькі для лячэння, але і для паляпшэння магчымасцей чалавечага арганізма – і менавіта за тэндэнцыямі ў гэтай галіне назіраюць Оке Андрен-Сандберг і іншыя паляўнічыя на допінг.

«Рызыка складаецца ў тым, што працэдуры могуць запусціць у арганізме рэакцыі, якія будзе немагчыма спыніць», – растлумачыў лекар.

Разам з тым у будучыні, магчыма, генная тэрапія спатрэбіцца для лячэння траўмаў і аднаўлення парваных мышц. «Я не бачу праблемы ў тым, каб можна было залечыць траўму або аднавіць функцыі арганізма з дапамогай генавай тэрапіі, але пры гэтым нічога не павінна становіцца лепшым, чым было раней», – лічыць Оке Андрен-Сандберг.

Разам з тым эксперт лічыць, што «надзвычай малаверагодна», каб эліта спорту ўжо ўжывала гены допінг. «Мы вельмі ўважліва сачым за элітай, прынамсі ў заходнім свеце. Але, вядома, мала што можна сказаць з упэўненасцю, што гэтым ніхто і ніколі не займаецца», – заявіў ён.

Тым часам у лютым 2006 года, нядоўга да пачатку Алімпійскіх гульняў у Турыне, выбухнула інфармацыйная бомба: нямецкага трэнера па бегу Томаса Штайнмана абвінавацілі ў тым, што ён забяспечваў сваіх непаўналетніх падапечных стэроідамі. У ходзе судовага разбіральніцтва высветлілася, што ён таксама пісаў па электроннай пошце ўрачу нідэрландскай каманды па канькабежным спорце, скардзячыся на тое, што цяпер стала так цяжка здабываць некаторыя забароненыя субстанцыі.

У антыдопінгавых ведамствах забілі трывогу: репоксиген – менавіта на яго адсутнасць скардзіўся Штайнман – быў найноўшым гена-тэрапеўтычным прэпаратам для лячэння анеміі. Пры ўвядзенні ён дадае ў арганізм ген, што спрыяе росту чырвоных крывяных клетак. У выніку мышцы спартсмена атрымлівалі павышаны прыток кіслароду і, як следства, павялічвалася іх вынослівасць. Тым не менш шведскі эксперт па допінгу Бенгт Салтын папярэдзіў, што ўвядзенне прэпарата можа прывесці да ўтварэння тромбаў і смерці.

WADA забараніла гены допінг у 2003 годзе, аднак справа Штайнмана ўразіла паляўнічых на допінг.

«Неужылі падобныя тэхналогіі існавалі ўжо тады, падчас Алімпійскіх гульняў у Турыне? І колькі мутантаў выяўяць у бліжэйшыя гады? І якім рызыкам падвергнуць сябе спартсмены ў сваёй паляванні за медалямі?» – задаецца пытаннем выданне.

Аднак далей нічога не было. На гульнях у Турыне, Пекіне, Ванкуверы, Лондане, Сочы, Рыа і Пхёнчхане не знайшлі ніводнага спартсмена, які карыстаўся генавай тэрапіяй. Як будуць справы ў Токіа, яшчэ толькі трэба высветліць.

Тым не менш Карл Юхан Сундберг не выключае, што генным допінгам усё ж карыстаюцца. З па гэтым ходзяць розныя чуткі, але ніводнага спартсмена WADA пакуль што за руку не спаймала. Ці звязана гэта з тым, што гэтымі метадамі сапраўды ніхто не карыстаецца, ці з тым, што сістэма тэстаў органа недастаткова эфектыўная, сказаць складана. Як бы там ні было, мяркуецца, што падчас Алімпіяды ў Токіа будуць задзейнічаны новыя метады.

Часта кажуць, што тыя, хто прымае допінг, заўсёды на крок наперадзе сваіх праследчыкаў. Гэта выказванне, па словах Оке Андрен-Сандберга, было правільным у 1980-х і 1990-х гадах, але не цяпер.

«За апошнія гады мы не толькі дагонім, але і перагналі махляроў. Прыняць допінг і не трапіцца цяпер сапраўды цяжка. Лабараторныя метады і міжнароднае супрацоўніцтва за апошнія гады сталі значна лепш», – лічыць ён.

Адзінае, што паляўнічым на допінг не па сілах, дык гэта выкрыць “прамысловы” або “дзяржаўны допінг”, якім займаюцца высокатэхналагічныя лабараторыі або дзяржавы, як гэта было, напрыклад, у выпадку з Расіяй пасля Алімпійскіх гульняў 2014 года ў Сочы.

Што ж тычыцца геннага допінгу, дык вучоны ўпэўнены, што наглядныя органы апярэджваюць 99,99% усіх махляроў, бо падобная тэрапія настолькі складаны працэс, што для яе патрабуецца дапамога высокакласных навукоўцаў.

Оке Андрен-Сандберг лічыць, што ў нейкі момант генным допінгам непазбежна пачнуць займацца, аднак далёка не адразу. «Калі генная тэрапія стане агульнапрынятым і шырока распаўсюджаным метадам лячэння ў сферы аховы здароўя, мы таксама станем сведкамі першых выпадкаў ужывання падобнага допінгу. Але мы да гэтага яшчэ не цалкам дайшлі», – падсумаваў ён.

Гэты цяжкаатлет(ша) пік цынізму, калі быў мужчынскай асобай то ніякіх вышынь не дабіваўся… А тут, паддаючыся “модзе”, раптам вырашыў адчуць сябе тыпа бабой, канешне ж дзеля бабла… І цяпер будзе “рубіць” медалі адна за адной, калі яго і такіх як ён не спыніць.  😎