Вялікі банк сочыць за цябе: як НБУ кантралюе нашы фінансы. Блог пра жыццё з казіно. Ад safon3

НБУ працягвае патрабаваньне да банкаў узмацніць кантроль за грашовымі плынямі сваіх кліентаў. Гэта тычыцца як безнаяўных апэрацый, так і фактаў зняцьця буйных сум наяўнымі, што па той ці іншай прычыне выклікаюць пытаньні ў банку і ў рэгулятара. Да ліку рызыковых апэрацый, якія могуць стаць прадметам асабліва пільнага вывучэньня банкіраў, адносіцца частае і вялікае пераводжаньне сродкаў. Як працуе сыстэма маніторынгу ў банках – у матэрыяле РБК-Украина.

Права на агляд
Нацыянальны банк вядзе ўзмоцнены кантроль за сродкамі кліентаў банкаў яшчэ з вясны 2015 года. Тады НБУ разаслаў ліст №25-04001 / 22856, у якім рэкамэндаваў банкірам уважліва адсочваць рызыковыя апэрацыі. Да іх, у прыватнасьці, аднеслі факты зняцьця буйных сум, пералічэньне фінансавай дапамогі, аплату каштоўных папер, пераклады з-за мяжы. У красавіку 2016 года ў тэлеґраме №25-0004 / 31760 Нацбанк даў яшчэ адну параду – старанна кантраляваць трансакцыі па плацежных картах фізічных асоб (як наяўныя, так і безнаяўныя), а ў выпадку неабходнасьці – блякаваць іх.

Ёсьць яшчэ адзін дакумэнт, якім кіруюцца банкіры і які таксама быў падрыхтаваны ў НБУ. Ідзе гаворка пра пастанову №369 “Аб зацьвярджэньні Палажэньня аб парадку ажыцьцяўленьня банкамі аналізу і праверкі дакумэнтаў (інфармацыі) аб фінансавых апэрацыях і іх удзельніках”. “Гэты дакумэнт сістэматызаваў пералік патрабаваньняў да камерцыйных банкаў па ўмацаваньні кантролю валютных апэрацый сваіх кліентаў”, – тлумачыць адвакат ААТ “Бяспалы і партнёры” – Яўген Жураўскі.

Фінустанова, па-першае, павінна вызначаць эканамічную мэтазгоднасьць здзелкі. Па-другое, разьбірацца, ці ёсьць у кліента рэальныя фінансавыя магчымасьці праводзіць тую ці іншую апэрацыю. Асноўная задача Нацбанку – выяўленьне нелегальных даходаў. “Рэгулятар, па сутнасьці, імкнецца да дзьвюх мэт. Каб апэрацыі праводзіліся з грашыма, якія зараблены законна. Таксама НБУ накіраваны на папярэджаньне транзакцый з тэрарыстычнымі арганізацыямі або са сьпісам асоб, прызнаных тэрарыстамі”, – тлумачыць старшыня праўленьня Вэктар Банка – Вадзім Бярозавік.

Акрамя гэтага, НБУ імкнецца скараціць абʼёмы кэш-апэрацый і тым самым прыпыніць адток грошай з банкаўскай сыстэмы. Паводле статыстыкі, якую вядзе Нацбанк, сярод трансакцый, праведзеных з плацежнымі карткамі, ад 65 да 70% прыпадае на зняцьцё наяўных.

Малымі перабежкамі
Як паведамілі РБК-Украина ў прэс-службе “ОТП Банка”, пры адсочваньні карткавых і разьліковых апэрацый банкі кіруюцца перш за ўсё нормамі закону “Аб прадухіленьні і супрацьдзеяньні легалізацыі (адмываньню) даходаў, атрыманых злачынным шляхам, фінансаваньню тэрарызму і фінансаваньню распаўсюджваньня зброі масавага знішчэньня” і пастановай НБУ “аб зацьвярджэньні Палажэньня аб ажыцьцяўленьні банкамі фінансавага маніторынгу”. Банкіры супакойваюць – маніторынгу не падлягаюць усе без выключэньня апэрацыі кліентаў. “Перадусім кантралююцца апэрацыі, звязаныя з сыстэматычным зняцьцём наяўных сродкаў на суму вышэй за 150 000 гривень у межах кароткага прамежку часу або “падозрывы” перавод аналагічных сум на разьліковыя рахункі кампаній”, – падкрэсьлівае Марыя Аксаітава, партнёр ААТ “СК ГРУПП”.

Адсочваюцца паступленьні сродкаў на рахункі фізічных асоб у выглядзе “вяртанай фінансавай дапамогі” або “пад справаздачу”, прыход значных сум на карткавыя рахункі кліентаў, якія не маюць пастаяннага месца працы або належаць да малаабароненых слаёў насельніцтва (студэнты, пенсіянеры і г.д.). Акрамя таго, да “падозраных” адносяцца апэрацыі кампаній, зарэгістраваных каля году, дзе адна і тая ж асоба адначасова з’яўляецца заснавальнікам і кіраўніком (ці бухгалтарам). Кампанія адпраўляе або прымае на рахунак сродкі, абʼём якіх не адпавядае яе фінансавым магчымасьцям (абарачэньні бізнэсу, суме статутнага капіталу і г.д.).

То бок, па сутнасьці, калі кліент пераводзіць, атрымлівае або здымае са рахунку нязначныя сумы (500, 1000 або нават 5000 гривень), то гэтыя апэрацыі не маніторуюцца. У тэорыі гэта так, але на практыцы можа быць зусім інакш. “Калі па рахунку за адзін банкаўскі дзень пройдзе 100 плацяжоў па 500 гривень – у банку без сумневу ўзьнікнуць пытаньні да кліента”, – прыводзіць прыклад Яўген Жураўскі.

Па словах Вадзіма Бярозавіка, калі ўзьнікаюць падазрэньні, то транзакцыю, як і ўвесь рахунак, могуць заблякаваць. “У банка ёсьць працэдура ўнутранага фінансавага маніторынгу, калі адпаведная служба або дэпаратамэнт самастойна адпрацоўвае пытаньне чыстаплотнасьці канкрэтнай апэрацыі, высвятляе, парушаюцца нейкія ўмовы празрыстасьці паходжаньня грошай”, – расказвае банкір. Калі з грашамі кліента сапраўды нешта “дрэнна”, інфармацыя прадастаўляецца ўпаўнаважаным дзяржаўным органам, у тым ліку праваахоўным.

Тым ня менш зняць блякаваньне можна – калі вы дакажыце легальнасьць сродкаў. “Як правіла, усе разьліковыя апэрацыі ажыцьцяўляюцца з пэўнай мэтай, на падставе пацьверджальных дакумэнтаў. Іншае пытаньне, што рашэньне пра тое, ці зьяўляюцца дакумэнты і інфармацыя, прадстаўленыя кліентам, дастатковымі для разьблякаваньня рахунку ці не, прымае НБУ”, – кажа Марыя Аксаітава.

Дадаўшы да ўсяго, банкіры з уласнага боку прызнаюць, што дакладных параметраў і прыкмет, па якіх тую ці іншую апэрацыю можна аднесьці да ліку падозраных, у банкаў няма. Таму не рэдка рашэньне аб адмове ў правядзеньні апэрацыі прымаецца на падставе ўнутраных правілаў банка, а таксама гісторыі яго ўзаемаадносінаў з канкрэтным кліентам.

Даганяючы Эўропу
Увогуле ні заканадаўцы, ні НБУ не прыдумляюць нічога новага, а толькі спрабуюць “падагнаць” дзеючым ва Ўкраіне правілам маніторынгу пад сьвет, у прыватнасьці, эўрапейскія стандарты. Напрыклад, банкі ў большасьці эўрапейскіх краінаў непахісна прытрымліваюцца прынцыпу “пазнавай свайго кліента” (KYC), адмаўляючы ў адкрыцьці рахунку нават у тым выпадку, калі ёсьць хоць бы мінімальныя сумневы ў рэпутацыі заяўніка. Нешта падобнае спрабуюць ужываць украінскія банкі, але пакуль робіцца гэта ня вельмі гладка.

Тым ня менш няма сумневаў, што ступень маніторынгу банкаўскіх апэрацый ва Ўкраіне будзе ўзмацняцца. “Патрабаваньні па маніторынгу фінансавых апэрацый, адпаведнасьці фінансаваму становішчу і віду дзейнасьці кліента ўжо сталі больш жорсткімі. І гэта палітыка ўмацаваньня накіраваная менавіта на дзе-тэнізацыі эканомікі”, – лічыць Ларыса Бурынь, начальніца ўпраўленьня камплаенсу ў галіне барацьбы з адмываньнем сродкаў UniCredit Bank.

Да таго ж не варта забываць, што ўрад ужо не першы год выношвае ідэю аб татальным кантролі ўсіх даходаў. Ўкраінскія падаткаўцы, у тым ліку з дапамогай так званых “непрамых мэтадаў” (шляхам адсочваньня выдаткаў). І цалкам лагічна, што банкаўская сыстэма стане вельмі добрым падмацаваньнем для фіскалаў, калі настане час абнавіць усё тое, што раней хавалася ад вачэй кантралюючых органаў.