Правілы сумленнай гульні

Пытанне легалізацыі анлайн-казіно ў Беларусі абмяркоўвалася не адзін год. Упершыню дакументальным увасабленнем гэтая ідэя атрымала ў Канцэпцыі развіцця азартнага бізнесу, якую беларускае Урад прыняў у 2011 годзе. Тады тэма віртуальнага азартнага бізнесу прагучала як адна з перспектыўных для развіцця ў будучыні. І вось гэта будучыня настала – з 1 красавіка пагуляць у покер або амерыканскую рулетку можна будзе ў беларускім анлайн-казіно. Ці стане ад гэтага Беларусь віртуальным Лас-Вегасам, разабралася карэспандэнт «Р».

Тройка, семёрка – пуск!

Для пачатку варта зразумець, што ж усё ж такі дазволілі Указам № 305, які быў прыняты ў жніўні 2018 года і легалізаваў віртуальны азартны бізнес. Так вось, цяпер на беларускіх пляцоўках анлайн і зусім законна можна будзе пагуляць у рулетку або карты, зрабіць стаўкі ў букмекерскай канторы і на таталізатары, пагуляць у гульнявыя аўтаматы. Сапраўды, усе дазволеныя ў Беларусі віды азартнага бізнесу цяпер будуць легальныя ў інтэрнэце.

Гучыць нядрэнна, але ці варта чакаць выбуховага росту гэтага сектара ў Беларусі? Па меркаванні начальніка галоўнага ўпраўлення кантролю за рэалізацыяй тавараў і паслуг Міністэрства па падатках і зборах Ларысы Шыбко, хутчэй за ўсё, не.

Падаткавікі курыруюць сферу азартнага бізнесу ў краіне з 2011 года, і ўсе гэтыя гады колькасць устаноў паступова скарачаўся. Калі ў 2011 годзе ліцэнзіі атрымалі 205 суб’ектаў гаспадарання, то на 1 студзеня гэтага года лічба скарацілася да 104, з якіх рэальна працуюць толькі 95 ліцэнзіятаў. Вось такая матэматыка.

– З 2011 года азартны бізнес перажыў кардынальныя змены: была выстроена новая сістэма рэгулявання, створана спецыяльная камп’ютарная касавая сістэма, што забяспечвае кантроль у гэтай сферы. Яна дазволіла перайсці на новы ўровень адміністрацыі азартнага бізнесу, а ў дзяржавы з’явіўся крыніца інфармацыі пра рух грашовых сродкаў у гэтым сектары ў рэжыме рэальнага часу. Так, частка гульцоў пайшла, бо трэба было працаваць у ўмовах з больш высокай ступенню дзяржаўнага кантролю. Але тыя, хто застаўся, цяпер дэманструюць больш цывілізаваны падыход, – адзначае спецыяліст.

Ад колькасці ўстаноў, якія працуюць афлайн, наўпрост залежыць і колькасць анлайн-казіно, якія змогуць прыйсці на гэты рынак. Каб атрымаць ліцэнзію і легальна працаваць у інтэрнэце, трэба выканаць шэраг патрабаванняў. І адно з іх – наяўнасць ліцэнзіі на дзейнасць у сферы азартнага бізнесу афлайн і двухгадовы вопыт працы ў краіне. Гэта значыць, атрымаць ліцэнзію зможа толькі дзеючы арганізатар азартных гульняў. Яшчэ адзін абавязковы момант – гарантыйны дэпазіт на спецыяльным рахунку. З гэтай сумы будуць плаціць выйгрышы гульцам, калі анлайн-казіно раптам абваліцца. Суму дэпазіту ў бліжэйшы час вызначыць Савмін. Міністэрства па падатках і зборах прапануе ўсталяваць яе ў памеры 90 тысяч базавых велічынь (цяпер гэта больш за 2,2 млн рублёў). А для віртуальных азартных устаноў, якія праводзяць толькі букмекерскія гульні і гульні таталізатара (і стаўкі ў такіх гульнях прымаюцца на рэальныя падзеі) – гэта 20 тысяч базавых велічынь.

Дарэчы, змены чакаюць і замежных гульцоў рынку – з 2021 года доступ да сайтаў нелегальных анлайн-казіно будуць абмяжоўваць. Нелегальным будзе лічыцца ўстанова без ліцэнзіі, а яе нельга атрымаць, калі ты два гады не працаваў у нашай краіне. Магчымасць не страціць беларускіх гульцоў у такіх азартных устаноў застанецца – яны могуць купіць беларускую кампанію са стажам працы больш за два гады і атрымаць ліцэнзію на ўтрыманне віртуальнага азартнага ўстановы.

Экспертызай анлайн-казіно (яна патрэбна для выдачы ліцэнзіі) будуць займацца тры дзяржаўныя структуры – Аператыўна-аналітычны цэнтр пры Прэзідэнце, МНС і Маніторынгавы цэнтр па азартным бізнесе.

Вялікі куш

Хай бы і не адбылося буму анлайн-казіно ў краіне, але падатковая база ўсё роўна пашырыцца, упэўненая прадстаўнік міністэрства:

– Цяпер арганізатары азартных гульняў стараюцца дыверсіфікаваць сваю дзейнасць і прапануюць сваім кліентам і іншыя опцыі. Магчыма гаворка пра гасцінічны бізнес, экскурсіі, транспартныя паслугі, некаторыя нават прасоўваюць магчымасці медыцынскага турызму. Анлайн-казіно – гэта таксама частка гэтай дыверсіфікацыі. І, безумоўна, гэта прывядзе да росту падатковых паступленняў ад такіх суб’ектаў гаспадарання.

Праскажаць, пра якія сумы можа ісці гаворка ў выпадку з віртуальным азартным бізнесам, пакуль складана. Але калі паглядзець на паступленні ад азартных устаноў у цэлым, то становіцца відавочным, што яны апошнія гады планамерна растуць. Напрыклад, па выніках 2017 года арганізатары азартных гульняў пералічылі ў бюджэт 44,8 млн рублёў. За мінулы год гэтая сума склала 47,3 млн рублёў. І гэта толькі падатак на азартны бізнес. А дзяржава ж з 2016 года атрымлівае яшчэ і падатак з даходаў фізічных асоб з выйгрышаў (у памеры 4 працэнты), які плацяць гульцы. Так, у 2017 годзе ў бюджэт ад іх паступіла 33,3 млн рублёў, у 2018-м – 35,9 млн.

– Паступленні ад азартнага бізнесу толькі па падатку на азартны бізнес параўнальныя з паступленнямі ад такіх сектараў эканомікі, як вытворчасць цэлюлозы, паперы і вырабаў з паперы, а таксама паліграфічная дзейнасць і тыражаванне запісаных носьбітаў інфармацыі.

У Указе № 305 ужо прапісаны механізм спагнання падаткаў з віртуальных азартных устаноў. Звычайнае казіно плаціць штомесяц падатак на азартны бізнес, у які ўваходзіць фіксаваная стаўка на фізічныя аб’екты (гуляныя сталы і аўтаматы, кассы букмекерскіх кантор і таталізатара), а таксама падатак 4 працэнты па станоўчай розніцы. У анлайн-казіно схема будзе трохі прасцей: выплачвацца будзе толькі падатак з станоўчай розніцы паміж грашыма, паступіўшымі ад кліентаў, і выплачанымі выйгрышамі. Плюс падатак з даходаў фізічных асоб з гульцоў.

Цяжкі выпадак

Дадатковыя паступленні ў бюджэт, стымул для развіцця туруслуг – усё гэта цудоўна, але як ні круці, такі від дзейнасці сацыяльна небяспечны. І гэта вельмі добра разумеюць у Міністэрстве па падатках і зборах:

– Мы бачым усе рызыкі, усведамляем, што ў людзей можа фарміравацца гульнявая залежнасць, якую даволі складана выяўляць і лячыць. Ёсць факты, калі ўдзельнікі азартных гульняў ставяць сябе і сваю сям’ю ў цяжкае становішча. Так, палітыка дзяржавы па рэгуляванні азартнага бізнесу накіравана на тое, каб гэтая сфера забяспечвала адэкватныя паступленні ў бюджэт. Але пры гэтым ніякім чынам нельга сказаць, што ў нас такі бізнес з’яўляецца прыярытэтам у развіцці эканомікі.

У псіхалогіі ў апошнія гады папулярнымі становяцца тэрміны «лудаманія», «гэмблінг» (так называюць іграманію). Кандыдат медыцынскіх навук дацэнт кафедры псіхатэрапіі і медыцынскай псіхалогіі ГУА «Беларуская медыцынская акадэмія паслядыпломнай адукацыі» Алена Тарасевіч расказвае пра гэта з’явы:

– Праблема азартных гульняў распаўсюджана практычна ва ўсіх краінах свету, і з кожным годам працэнт залежных людзей расце. У мінулым годзе Сусветная арганізацыя аховы здароўя афіцыйна прызнала хваробай залежнасць ад відэа- і камп’ютарных гульняў, у тым ліку сеткавых, нароўні з такімі паводзінскімі залежнасцямі, як нікацінавая, алкагольная і наркатычная. Рашэнне САЗ азначае, што цяпер мільёны гульцоў будуць лічыцца тымі, хто мае патрэбу ў тэрапіі.

Асаблівасць іграманіі, кажа Алена Тарасевіч, заключаецца ў тым, што на арганізм чалавека дзейнічаюць псіхалагічныя, а не фізічныя фактары. Але гэта не азначае, што лячыць такое захворванне прасцей – гемблінг вядзе да маштабных зменаў асобы чалавека, і яны ў цяжкіх формах носяць практычна незваротны характар. Так, 30 працэнтаў іграманаў могуць здзяйсняць правапарушэнні, акрамя таго, ад 13 да 20 працэнтаў такіх людзей могуць мець намеры пакончыць жыццё самаубійствам.

Залежнасць можа развіцца ў любога чалавека, калі ён па пачатку не ўсведамляе рызык і адносіцца да азартных гульняў безадказна. Значную ролю ў гэтым адыгрываюць і сямейныя фактары. Многія гульцы прызнаюцца, што ў іх сям’і адзін або абодва бацькі ўжываў алкаголь або залежалі ад азартных гульняў. Узрост першага вопыту азартных гульняў таксама мае значэнне: большая частка хворых, якія звяртаюцца па дапамогу, упершыню паспрабавалі гуляць у дзяцінстве.

– Для пастаноўкі дыягназу спецыяліст павінен назіраць за чалавекам на працягу года. Лячэнне павінна доўжыцца не менш за два гады і быць комплексным, мультыдысцыплінарным, аб’ядноўваючы намаганні і вопыт шэрагу дактароў: псіхіятра, нарколага, клінічнага псіхолага, псіхатэрапеўта, сацыяльнага работніка і іншых спецыялістаў. Часцей лячэнне і рэабілітацыя праводзяцца ў амбулаторных умовах, у цяжкіх выпадках іграманаў лячаць у ўмовах стацыянара.

Забароніць нельга дазволіць

Кантраляваць кожнага гульца дзяржава, натуральна, не зможа, але стварыць пэўныя рамкі ў сваёй кампетэнцыі. Да іх у першую чаргу можна аднесці «чорныя спісы» іграманаў, якія будуць дзейнічаць і для анлайн-казіно. Чалавек можа трапіць у такі спіс па ўласным жаданні альбо па рашэнні суда.

У якасці абмежавальнага фактару можна назваць і права мясцовых уладаў не пусціць казіно ў свой рэгіён. Міністэрства па падатках і зборах не можа выдаць ліцэнзію арганізатару азартных гульняў, калі выканкам горада або раёна, у якім плануецца адкрыць установа, не даў на гэта дазвол.

З 1 красавіка пачнуць дзейнічаць яшчэ некалькі мер. Напрыклад, усе віртуальныя азартныя ўстановы абавязаныя будуць ідэнтыфікаваць сваіх кліентаў. Ідэнтыфікацыя можа праводзіцца з дапамогай электроннага лічбавага подпісу або працэдуры web-ID (фізічнай асобе трэба будзе трымаць дакумент, які пацвярджае асобу, перад вэб-камерай для пацверджання дакладнасці прадстаўленых ім звестак і параўнання яго твару з фота ў гэтым дакуменце). Акрамя таго, у казіно (у тым ліку і віртуальныя) цяпер будуць пускаць толькі з 21 года.

КОМПЕТЭНТНА

– Калі гаворка ідзе пра анлайн-казіно, то можна выдзеліць некалькі катэгорый супрацьпраўных дзеянняў: у адносінах да гульцоў, у адносінах да азартных устаноў і парушэнні, якія здзяйсняюць самі гульцы. Напрыклад, зламыснікі могуць паспрабаваць набыць віртуальныя фішкі з выкарыстаннем скрадзеных рэквізітаў банкаўскіх картак, а потым вывесці грошы на свае рахункі (гэта называецца кардзінгам). Акрамя фальшывых казіно, зламыснікі могуць ствараць сайты-люстэркі для збору персанальнай інфармацыі (лагін і пароль, плацежныя рэквізіты), якая можа выкарыстоўвацца для крадзяжу грашовых сродкаў (скамінг).

Асобны від махлярства – гэта калі ў гульцоў выманліваюць грошы, даючы ім падрабязныя інструкцыі, як абыграць анлайн-казіно. Блізка да гэтага і распаўсюджванне шкоднасных праграм пад выглядам спецыяльных сродкаў, якія дазваляюць палепшыць выйгрыш, падабраць выйгрышныя камбінацыі, павялічыць суму на рахунку ў акаўнце віртуальнага азартнага ўстановы. Махляраваць можа і адміністрацыя анлайн-казіно: усталёўвае спецыяльныя гульнявыя налады, якія ўплываюць на верагоднасць выйгрышу, а таксама не дае гульцам зняць свае грошы.

З боку гульца распаўсюджанае парушэнне – стварэнне адным карыстальнікам вялікай колькасці акаўнтаў, каб атрымаць грошы, якія многія анлайн-казіно налічваюць пры рэгістрацыі. Акрамя таго, віртуальным азартным установам часта даводзіцца мець справу са зламыснікамі, якія выкарыстоўваюць уразлівасці ў іх сістэме, каб завалодаць базай даных (лагіны, паролі, паштовыя скрыні кліентаў) і кантраляваць акаўнты ўсіх карыстальнікаў.

І гульцы, і анлайн-казіно могуць сябе абараніць. Для першых рэкамендацыі ўніверсальныя, галоўная з іх – не распаўсюджваць нікому дадзеныя пра свой акаўнт, лагін і пароль, рэквізіты банкаўскіх картак. Акрамя таго, перад гульнёй варта праверыць інфармацыю пра азартную ўстанову – паглядзець водгукі, рэйтынгі. Гулец павінен выкарыстоўваць складаныя паролі да ўліковых запісаў і рэгулярна іх мяняць, прывязаць акаўнт да свайго нумара тэлефона. Можна дадаткова абараніць свае акаўнты прапанаванымі інтэрнэт-рэсурсам спосабамі абароны (напрыклад, двухфактарная аўтарызацыя, апавяшчэнне пра ўваходы ў акаўнт).

Што датычыцца анлайн-казіно, то галоўная іх задача – падабраць у штат граматных спецыялістаў як у сферы праграмавання, так і інфармацыйнай бяспекі. Уласнікам такіх устаноў трэба рэгулярна маніторыць новыя віды махлярства, гэта дапаможа своечасова ліквідаваць уразлівасці сістэмы і ўкараніць новыя спосабы абароны. І нарэшце, ім варта прадугледзець ідэнтыфікацыю, а таксама вядзенне электронных часопісаў дзеянняў карыстальнікаў.