Палач амерыканскага анлайн-гэмблінгу родам з Расійскай імперыі

Прайшоўшы шлях ад прадаўца газет да самага багатага яўрэя ў свеце, Шэлдон Адельсан у 83 гады вырашае лёсы ігральнага бізнэсу ў ЗША.

«Трамп наш! Дэлец такі, які ёсць, ведае, як рабіць бізнэс. Маўляў, меў справы менавіта з нашай індустрыяй. Дык яшчэ і працоўныя месцы для суайчыннікаў не адмовіцца стварыць». У такім ключы разважалі прадстаўнікі ігральнага бізнэсу ў ЗША пасля таго, як Дональда Трампа абралі прэзідэнтам ЗША.

Нарэшце-то скасуюць закон, які забараняе жыхарам большасці штатаў законна гуляць у азартныя гульні. Нарэшце-то будзе ўрадаваны онлайн-гэмблінг. Онлайн-покер. Урадаваныя інтэрактыўныя стаўкі…

На справе ж усё можа аказацца зусім не так ружова. У значнай ступені – па віне аднаго чалавека.

Пачаў жыццё ў гарадскіх трушчобах

Шэлдон Адельсан нарадзіўся ў 1933 годзе ў Дорчэстэры, адным з раёнаў Бостанa. Нарадзіўся ў яўрэйскай сям’і эмігрантаў з Расійскай імперыі. Бацька Шэлдона быў родам з Літвы, маці – з Украіны. Дора Шэлдон нарадзілася ўжо пасля таго, як яе бацькі былі вымушаны пакінуць Кіеў, але заўсёды лічыла сябе ўраджэнкай гэтага горада.

Адельсоны жывеўлі бедна. Бацька працаваў таксістам, маці – кіравала крамай. Але грошай катастрафічна не хапала. 30-я гады, Вялікая дэпрэсія…

«На ўсю сям’ю ў нас была адна ложак, на ёй спалі мае бацькі, а дзеці спалі на падлозе», – такія дзіцячыя ўспаміны мільярдэра.

Шэлдон (гэтае імя параіла ягоным бацькам чорная акушэрка, якая прымала роды: „Божае імя. Багатым будзе“) рана зразумеў, што жыццё ў беднасці яго катэгарычна не задавальняе.

У прыблізна 10 гадоў падлетак пайшоў прадаваць газеты на вуліцах Бостана. Хутка зразумеў, што працаваць „на дзядзю“ невыгодна. Узяў у доўг 200 долараў і выкупіў месца на тратуары. Потым пачаў пашыраць бізнэс, наняўшы равеснікаў у якасці прадаўцоў. Узнікла праблема. Не з бізнэсам – з яго абаронай. Паклалі на вока жадаючыя прысабечыць заробкі Адельсона. Не заўсёды ўдавалася данесці выручку дадому. У адказ Шэлдон навучыўся біцца, а заадно набор каманду моцных хлопцаў.

«Я не быў яўрэйскім хлопчыкам са скрыпкай. Аднак я ўмеў добра біцца. Мая зброя было ўсё: кулакі, пазногці, зубы, кірпічы, палі… Я і цяпер не пазайздрошчу таму, хто захоча загнаць мяне ў кут», – успамінае Адельсон.

Бізнэсовец па прызванні, Шэлдон хутка ўсвядоміў, што галоўнае правіла прадпрымальніка – не спыняцца і не задавальняцца малым. Продаж газет ужо прыносіў яму прыбытак большы, чым зараблялі яго бацькі. Але Шэлдон генераваў усё новыя і новыя ідэі. Збраўшы каманду „бостанскіх хлопцаў“, як да гэтага часу называе сваіх паплечнікаў сам Адельсон, ён пачаў выпрабоўваць сілы ва ўсіх сферах: размяшчэнне ў крамах і гандлёвых цэнтрах аўтаматаў зласцяў, продаж туалетных прылад гатэлям, гандаль тэатральнымі білетамі… Большасць ідэй школьніка, нават самых авантурных на першы погляд, пачынала працаваць. Камерцыйная жилка, што тут скажаш. Не жилка – жыллё.

Потым была маладосць і эканамічны каледж у Нью-Ёрку. Навука абярнулася для Адельсона расчараваннем. Прафесары расказвалі яму тое, што ён ужо паспеў адчуць на ўласнай скуры. І ў чым дасягнуў поспеху. Таму праз два гады з тэорыяй было вырашана пакласці канец і вярнуцца да практыкі. Шэлдон кінуў вучобу і, па адной інфармацыі, пайшоў у армію, па другой – працягнуў выношваць бізнес-планы, абоснаваўшыся ў сэрцы бізнесу ЗША – Нью-Ёрку.

Мільёны з паветра

Але сусветную славу і шматмільярднае маёмасць Адельсону прынёс горад на іншым краі краіны. У канцы 70-х Шэлдон адышоў ад гандлю. Канферэнцыі і выстаўкі. Вось яно! Выдаткі мінімум, рызыка таксама, а прыбытак істотны. Патрэбны толькі арганізатарскія здольнасці. А гэтага ў Адельсона да 40 гадоў было ў лішку.

Лас-Вегас. „Канферэнцыі па новых камп’ютарных тэхналогіях і абароне камп’ютарных праграм!“ Гэта потым Адельсон пачне вайну з камп’ютарнай індустрыяй. А ў пачатку 80-х ён яе абажаў. Своечасова адчуўшы бум на камп’ютарызацыю, „бостанскія хлопцы“ на чале з ідэйным лідарам падружыліся з маладымі і невядомымі кампаніямі накшталт Microsoft і Apple, а затым зрабілі стосы грошай на арганізацыі спецыялізаваных выстаў у Лас-Вегасе. Арандуеш пляцоўку па цане 25 цэнтаў за метр у суткі, Адельсон браў ужо 25 долараў за метр з кампаній-удзельніц, што жадалі размясціцца на яго выставе, якую арганізоўвалі пад брэндам COMDEX.

Грошы цеклі ракой. Да канца 80-х гадоў чысты даход кампаніі Адельсона складаў $250 млн. Але Шэлдону гэтага было мала. Як кажа легенда, топ-менеджэры, якія прыязджалі на COMDEX, вечарам ішлі весяліцца ў казіно. Уласна, куды яшчэ пайсці ў Вегасе?

«Чортовыя казіно павінны плаціць мне працэнт: я прывёў у гэтую праклятую пустыню натоўп багатых засранцаў, якія пакінуць тут мільёны!» – лупіў кулаком па стале Шэлдон. – Стоп! А што калі…”

Самы багаты яўрэй у свеце

Чарговая задума Адельсона была ўвасоблена ў жыцце ў 1988 годзе. Ацэль-казіно Sands Hotel and Casino стала маёмасцю неўтамнага прадпрымальніка. Праўда, сам Шэлдон называе больш празаічную прычыну ўваходу ў ігральны бізнэс. Для арганізацыі выстаў яму патрабаваліся памяшканні, якія ён хацеў будаваць сам. А патрэбная зямля прадавалася толькі ў камплекце з размешчаным на ёй казіно. У той час установа знаходзілася ў жаласным стане, таму-то яе і старанна спрабавалі „вправіць“ усімі магчымымі спосабамі.

З ігральным бізнэсам у Адельсона спачатку не заладзілася. Пабудаваны на набытым участку экспа-цэнтр даваў гіганцкія прыбыткі, а вось казіно – не. Мяняліся кіраўнікі, але справа не рушыла з месца. Ну што ж, выклік прыняты! У 1991 годзе, тры гады пасля набыцця Sands Hotel and Casino, Шэлдон адпусціў у адпачынак чарговага няўдалага адміністратара і прыняўся развіваць казіно ўласнаручна. Былі праведзены рамонт, перапланіроўка і… Неведаючага няўдач Адельсона чакаў правал. Нават пасля ўсіх касметычных прац падзела 50-х год выглядала патрапанай на фоне суседзяў. Гульцы аддавалі перавагу прайграваць у больш прэзентабельнай абстаноўцы.

Сдацца? Ну ўжо не! Тым больш калі ў справу ўкладзена столькі грошай і сіл. У 1995, астудзіўшыся да выставачнага бізнэсу, Адельсон прадае COMDEX. Узамен атрымлівае паўмільярда чыстымі і кучу вольнага часу. А праз год зносіць пракляты Sands Hotel and Casino. На яго месцы за тры гады ўзводзіцца раскошны гатэльна-забаўляльны комплекс The Venetian Resort Hotel Casino. Назва і ідэі для інтэр’еру з каналамі, па якіх плаваюць гандолы з гандольерамі, Шэлдон запазычыў, уласна, у Венецыі. Якая вельмі ўразіла ўраджэнца Бостана падчас турпаездкі.

The Venetian Resort Hotel Casino

Адельсон рызыкаваў. Кошт будаўніцтва склаў 1,5 млрд. На той момант гэта было больш за яго маёмасць. Давялося прыцягваць сродкі, запавольвацца ў даўгі. Але рызыка акупілася з лішкам. The Venetian стаў культавым месцам Вегаса, адным з яго галоўных твараў. Тых, што друкуюць на паштоўках і рэкламных плакатах. Нумары ў гатэлі, што каштавалі наведвальнікам немалую суму, ніколі не пуставалі. Справа апынулася значна больш прыбытковай, чым тыя ж выставы.

На хвалi поспеху Адельсон зноў вырашыў рызыкнуць. Цяпер ужо ў міжнародным маштабе. З улікам вопыту, атрыманага падчас будаўніцтва The Venetian, ён узводзіць аналагічныя казiно-готэлі ў Макао. І ў Лас-Вегасе. І зноў у Макао. А потым у Пенсільваніі. А потым і ў Сінгапуры. Паўціна ігральнай імперыі Шэлдона аплятала ўвесь свет. Думaў ён і пра Расію. Думаў, але не рызыкнуў.

«Мне не хочацца інвеставаць у краіну, у якой я не буду ўпэўнены ў заўтрашнім дні. Прэзідэнт тыпу Пуціна можа проста ўзяць і зачыніць казіно, таму што яны яму не падабаюцца. Як я магу рабіць доўгатэрміновыя інвестыцыі ў такую краіну?» – шчыра прызнаваўся ён у 2007 годзе ў інтэрв’ю „Вядомаcцям“.

Але і без расійскага рынку справы ў Адельсона, мякка кажучы, ідуць выдатна. Аднойчы ён нават уваходзіў у тройку самых багатых людзей ЗША, а таксама ганарыўся тытулам „самы багаты яўрэй у свеце“, пакуль гэтага сімвалічнага звання не пазбавіў яго юнак Цукерберг са сваім „Facebook“.

У жніўні 2016 года стан Адельсона ацэньваўся ў $32 млрд. Гэта „усяго толькі“ месца на мяжы другога і трэцяга дзясятка спісу Forbes. Але пры гэтым ніхто з тых, хто вышэй у рэйтынгу, у радку „крыніца даходу“ не мае фразы „Ігральны бізнэс“. На сёння Шэлдон – галоўны бенефіцыяр чалавечага азарту на планеце Зямля.

Наркотыкі адабралі сына, але далі жонку

А вось у асабістым жыцці Шэлдона ўсё далёка не так ружова. Астатнія ад пастаянна занятага бізнэсам бацькі (хай і прыёмнага) спадчыннікі ігральнай імперыі Мітчэл і Гары не змаглі справіцца са спакусамі, што ў вялікіх колькасцях звальваюцца на галовы „залатой моладзі“. Абодва сыны Адельсона моцна падселі спачатку на какаін, а потым і на больш моцныя рэчывы.

Вынік сумны. Мітчэл ужо дакладна нічога не застанецца. У 2005 годзе ён канчаткова прайграў барацьбу з нарказалежнасцю. З нагрузкай у выглядзе пяці-шасці доз героіну штодня не дапамогуць справіцца нават лепшыя ўрачы свету.

Але, як кажуць, не было б шчасця… У чарговы раз наведываючы бедолага Мітчэл у наркаклініцы разведзены да таго часу Шэлдон пазнаёміўся з Мірыям Оксхорн (у дзяўочцы Фарбштэйн). Доктар, якая спецыялізуецца на рэабілітацыі нарказалежных, нядаўна пераехала ў ЗША з Тэль-Авіва. Мільярдэр і медык знайшлі адзін аднаго. У 1991 годзе пара афіцыйна зарэгістравала адносіны.

Шэлдон Адельсон і Мірыям Оксхорн

Сёння Мірыям – правая рука і галоўны кампаньён Шэлдона. У прыватнасці, менавіта яна кіруе сеткай бясплатных клінік па лячэнні наркаманоў, пабудаваных на грошы Адельсона і што працуюць у Тэль-Авіве і Лас-Вегасе.

Душыцель анлайну

Прызы і ўплывовыя людзі – важны фактар для бізнэсу нават у такой спрыяльнай для прадпрымальніцтва краіне, як ЗША. Адельсон гэта разумее як ніхто іншы. Мільярдэр вядомы як адзін з галоўных, калі не самы галоўны, спонсараў Рэспубліканскай партыі ЗША. Яго, уласна, так і называюць – „Крыштны бацька Вялікай старой партыі“ (так сябе афіцыйна называюць рэспубліканцы). Злучэнні на вяршыні дапамагаюць Шэлдону з рознай ступенню паспяховасці лоббіраваць свае грамадска-палітычныя ініцыятывы.

У прыватнасці, Адельсон паслядоўна выступае супраць легалізацыі марыхуаны. Занадта добра ведае, да чаго могуць давесці наркотыкі. Але куды больш актыўна Адельсон змагаецца з онлайн-гэмблінгам. Для грамадскасці гэтая барацьба вядзецца пад дэвізам „забаронім дзяцей ад азартных гульняў“. На справе ж практычна ніхто не сумняваецца – пражэжанаму дэлцу няма ніякага справы да чужых дзяцей. Мільярдэр, які зрабіў стан на выставах камп’ютарных тэхналогій, выдатна разумее магутнасць інтэрнэт-індустрыі.

Уявім: жыхару ўмоўнай Луізіяны, каб законна пагуляць у казіно, дастаткова проста адкрыць прыкладанне ў сваім мабільным. Або іншы варыянт – браць адпачынак і, патраціўшы грошы на дарогу, ехаць праз усю краіну ў Вегас, каб прывезці свае некалькі сотняў старому Шэлдону. Што абярэ луізіянец? У большасці выпадкаў адказ відавочны.

Пакуль сітуацыя для Адельсона і яго імперыі ў цэлым спрыяльная. Азартныя гульні ў інтэрнэце ў ЗША амаль пад забаронай. Але тэндэнцыя не радуе мільярдэра. У 2014 годзе колькасць штатаў, у якіх дазволены онлайн-гэмблінг, дасягнула трох. Да Невады і Дэлавэра далучыўся Нью-Джэрсі. „Чым мы горшыя?“ – пытаюцца яшчэ дзесяці штатаў, актыўна рыхтуючы глебу для легалізацыі.

Але Адельсон нават не думае здавацца. Не ў яго гэта звычкі. Толькі афіцыйна ў прэзідэнцкую кампанію Трампа ён уклаў $20 млн. Неафіцыйна – у разы болей. І можна не сумнявацца – запатрабуе дывідэндаў за сваю шчодрасць.

Так, гісторыя пра тое, як Трамп сесціў у лужу са сваім іміграцыйным забаронай, яшчэ раз даказала: у ЗША прэзідэнт не цары і не багі, як у некаторых добра вядомых нам краінах, а толькі частка сістэмы. Але мець лобіста такога маштабу – сур’ёзны плюс. Адельсон цяпер мае. Больш за тое, пункт гледжання мільярдэра адносна забароны на онлайн-гэмблінг раздзеліць і навазартаваны генеральны пракурор краіны Джеф Сешнс. Бастыёны ўмацоўваюцца.

Нядаўна выданне The Washington Post, спасылаючыся на ананімныя крыніцы ў адміністрацыі прэзідэнта, паведаміла, што галоўны донар рэспубліканскай партыі ў якасці топ-персоны запрошаны на афіцыйны вячэру ў Белы дом. Трамп не забывае сваіх дабрадзеяў.

Жадаючыя легалізацыі ў ЗША анлайн-аператары могуць суцяшаць сябе тым фактам, што ў жніўні Адельсону споўніцца 84 гады. А гэта значыць, што хутчэй рана, чым позна яго жалезная трымотка павінна аслабець. Пытанне – калі. Пакуль жа мільярдэр не думае здаваць пазіцыі. Мэта стаць самым багатым чалавекам у свеце, якую ў свой час абвясціў прадаўца газет з Бостана, яшчэ не дасягнутая.

Крыніца: //www.championat.com/